Literacki Sopot

20–23 sierpnia, Sopot

Festiwal Literacki Sopot obchodzi w tym roku piętnaste urodziny i kieruje uwagę na literaturę krajów portugalskojęzycznych. Do miasta przyjadą autorzy z Portugalii i Brazylii: José Luís Peixoto, Afonso Cruz, Gonçalo M. Tavares, Paulo Scott, Michel Laub i Itamar Vieira Junior. Z publicznością połączy się także pochodzący z Mozambiku Mia Couto. Wspólny język nie oznacza tu jednej opowieści – festiwal ma pokazać różne doświadczenia społeczne, historyczne i geograficzne świata rozciągającego się między Europą, Afryką i Ameryką Południową. 

Jedno ze spotkań poprowadzi nasz naczelny  Alek Hudzik. Jego rozmówcą będzie José Luís Peixoto, jeden z najczęściej tłumaczonych współczesnych pisarzy portugalskich, autor m.in. „Pustego spojrzenia" i „Cmentarza fortepianów". Spotkanie odbędzie się 21 sierpnia o godz. 16 w Państwowej Galerii Sztuki. Hudzik pojawi się również w „Ptasim Radiu". Wspólnie z naszą wicenaczelną Kingą Sabak otworzy 20 sierpnia poranne pasmo nadawane z Goyki 3 Art Inkubatora. Festiwalowa rozgłośnia będzie łączyć rozmowy o książkach, spotkania z gośćmi, czytanie fragmentów literatury i muzykę. Audycji będzie można słuchać na miejscu, na stronie Literackiego Sopotu oraz później w formie podcastów. Poza radiem i spotkaniami autorskimi program obejmuje targi książki, debaty, warsztaty, kino, teatr i instalację „Jedenaście duchów" portugalskiej artystki Inês Brites. 

Marta Ćwiklińska feat. Weronika Gęsicka, „Plac”

21 sierpnia – 12 września, Galeria Jednostka, Warszawa

Plac zabaw powinien kojarzyć się z beztroską, siniakami na kolanach i kłótniami o to, kto następny wchodzi na huśtawkę. U Marty Ćwiklińskiej jest jednak miejscem, w którym dzieciństwo kończy się wcześniej, niż powinno. Drewniane rzeźby przedstawiające huśtawkę, zjeżdżalnię, karuzelę i bujankę są uszkodzone, porzucone i niezdolne do spełniania swojej podstawowej funkcji. Zamiast zapraszać do zabawy, przypominają o obowiązkach, lęku i odpowiedzialności, które pojawiły się zdecydowanie za szybko.

Ćwiklińska traktuje drewno jak metaforę ludzkiej psychiki. Materiał może wydawać się solidny, ale pozbawiony troski zaczyna pękać i próchnieć. „Plac” staje się w ten sposób miejscem pamięci o ranach, z których nie wszystkie zdążyły się zagoić. Inspiracją dla instalacji była karuzela Józefa Wilkonia znajdująca się w Lesie Bielańskim.

Drugą perspektywę wprowadza Weronika Gęsicka. Jej kolaże z cyklu „Fun and Games / CLIFFHANGER”, inspirowane doświadczeniem macierzyństwa, opowiadają o lękach rodzica patrzącego na świat pełen kryzysów, katastrof i niezbyt optymistycznych prognoz. Jedna artystka spogląda więc na rzeczywistość z perspektywy dziecka zmuszonego do dorastania, druga – dorosłej osoby próbującej ochronić przed nią własne dzieci. Nie jest to najbardziej radosny plac zabaw, jaki odwiedzicie tego lata, ale prawdopodobnie jeden z tych, które zostają w pamięci najdłużej.

Festiwal Filmowy Wajda na Nowo

20–23 sierpnia, Suwalski Ośrodek Kultury, Suwałki

Andrzej Wajda urodził się w Suwałkach i właśnie tam od 2021 roku organizowany jest festiwal, który próbuje robić coś więcej, niż tylko odkurzać klasykę polskiego kina. Szósta edycja „Wajdy na Nowo” wpisuje się w obchody stulecia urodzin reżysera, ale zamiast jednego długiego hołdui proponuje ponad 40 pokazów, rozmów, debat, spektakli, koncertów i wydarzeń plenerowych.

Na otwarcie Robert Więckiewicz opowie o „Wałęsie. Człowieku z nadziei”, Andrzej Pągowski pokaże wystawę „Wajda na nowo – suplement”, a Adam Sztaba wraz z orkiestrą przypomni muzykę związaną z filmami reżysera. W programie znalazły się także „Danton”, „Zemsta”, „Panny z Wilka” i plenerowy pokaz „Brzeziny”, a obok nich „Ucieczka z kina Wolność” Wojciecha Marczewskiego, dokumentalny „Lombard” Łukasza Kowalskiego oraz „Utrata równowagi” Korka Bojanowskiego.

O Wajdzie i jego dziedzictwie rozmawiać będą m.in. Maja Komorowska, Emilia Krakowska, Magdalena Zawadzka, Robert Więckiewicz, Olgierd Łukaszewicz, Michał Kwieciński, Allan Starski, Wojciech Marczewski i Andrzej Pągowski. Anna Seniuk wystąpi ze spektaklem „Księga ziół i nie tylko”, a podczas finału nagrody za całokształt twórczości otrzymają Janusz Gajos, Allan Starski i Wojciech Marczewski. Zostanie także odsłonięty mural poświęcony reżyserowi. Cztery dni z Wajdą mogą brzmieć jak obowiązek szkolny, ale ten program daje sporo powodów, żeby jednak nie udawać bólu brzucha. Pełny program festiwalu⁠ znajdziecie tu.

Festiwal Warszawa Singera

22–30 sierpnia, Warszawa

Pod koniec sierpnia Warszawa próbuje odzyskać część świata, którego już nie ma. Na plac Grzybowski, ulicę Próżną, Muranów i kolejne sceny miasta wracają jidysz, muzyka klezmerska, literatura, teatr i historie ludzi, którzy przez stulecia współtworzyli jego kulturę. Festiwal Warszawa Singera odbywa się od 2004 roku i nadal pozostaje jednym z najważniejszych w Polsce wydarzeń poświęconych kulturze żydowskiej – zarówno tej zapisanej w archiwach, jak i tworzonej współcześnie.

Program 23. edycji obejmuje koncerty, spektakle, wystawy, debaty, spacery, warsztaty i spotkania literackie. Będzie można zobaczyć „Dziedzictwo” Roberta Talarczyka, oparte na powieściach Icchoka Baszewisa Singera i Krzysztofa Teodora Toeplitza, wziąć udział we wspólnym śpiewaniu piosenek w jidysz, posłuchać opowieści o Rafale Lemkinie albo wybrać się na spacer po warstwach Muranowa. Pojawi się też wystawa „I ciągle widzę ich twarze. Kadry odczytane na nowo” oraz spotkanie z Małgorzatą Czyńską wokół książki „Pisz do mnie na Łódź!”.

Pełny program jest na tyle rozbudowany, że próba zobaczenia wszystkiego grozi zamianą festiwalu w dyscyplinę wytrzymałościową. Lepiej wybrać kilka wydarzeń i pozwolić sobie na zwykłe chodzenie po mieście. Warszawa Singera od lat przypomina przecież, że historia nie mieszka wyłącznie w muzeach. Jest też w nazwach ulic, fasadach kamienic, rodzinnych opowieściach, jedzeniu i języku, którego przez chwilę znowu można posłuchać. Program Festiwalu Warszawa Singera⁠.

„Chopin i jego Europa”

23 sierpnia – 6 września, Warszawa i Żelazowa Wola

Festiwal „Chopin i jego Europa” ma w tym roku mniej koncertów niż w poprzednich edycjach. Organizatorzy postanowili jednak wynagrodzić to składem, który wygląda trochę tak, jakby ktoś próbował zebrać możliwie dużo wielkich nazwisk, zanim skończy mu się miejsce na plakacie.

Do Warszawy przyjadą Pittsburgh Symphony Orchestra, Royal Concertgebouw Orchestra oraz Orchestre symphonique de Montréal. Zagrają m.in. Eric Lu i Bruce Liu – zwycięzcy dwóch ostatnich Konkursów Chopinowskich – a także Tomasz Ritter, Mikhail Pletnev, Sir András Schiff, Bomsori, Xavier de Maistre, Chouchane Siranossian, Martín García García, Roel Dieltiens i Frank Braley. Już podczas inauguracyjnego koncertu Kevin Chen wystąpi z montrealską orkiestrą pod dyrekcją Rafaela Payarego, wykonując II Koncert fortepianowy Chopina.

Chopin pozostaje oczywiście w centrum, ale program nie kończy się na Chopinie. Usłyszymy również utwory Feliksa Janiewicza, Karola Mikulego, Mieczysława Karłowicza, Karola Szymanowskiego, Grażyny Bacewicz i Krzysztofa Pendereckiego, a obok nich m.in. Brahmsa, Debussy’ego, Straussa i Szostakowicza. Festiwal po raz kolejny przypomina, że polska muzyka nie zaczyna się i nie kończy na jednym kompozytorze, nawet jeśli lotnisko, wódka, pociągi i konkurs pianistyczny próbują nas przekonać, że jest inaczej. Program festiwalu „Chopin i jego Europa”⁠.

Nagroda Ha-Gi

zgłoszenia do 20 września, Muzeum Karykatury w Warszawie

Ha-Ga, czyli Anna Gosławska-Lipińska, przez kilka dekad rysowała dla „Szpilek”, komentując relacje, obyczaje i absurdy codziennego życia. Robiła to za pomocą kilku kresek i krótkiej puenty, a więc metodą, której mogłaby jej pozazdrościć znaczna część internetu produkująca dziś wielominutowe filmy z wyjaśnieniami.

Jej imieniem nazwano nagrodę ustanowioną przez Muzeum Karykatury, Fundację Zwykłe Życie i Zuzannę Lipińską, córkę artystki. Wyróżnienie trafia do polskich ilustratorek, rysowniczek, autorek komiksów i satyryczek. Ma nie tylko nagradzać dorobek, lecz także zwiększać widzialność kobiet działających w dziedzinach, w których przez lata to nazwiska mężczyzn częściej trafiały do podręczników, antologii i muzealnych kolekcji.

Czwarta edycja różni się od poprzednich tym, że nabór jest otwarty. Kandydatka może zgłosić się sama, ale może ją też reprezentować inna osoba, instytucja, kurator, krytyczka, organizacja pozarządowa. Nie trzeba więc skromnie czekać, aż ktoś zauważy. Spośród zgłoszeń wybranych zostanie pięć finalistek, których nazwiska poznamy 22 października. Laureatkę wskaże Zuzanna Lipińska, a nagroda zostanie wręczona 22 listopada podczas wydarzenia Niech Żyje Komiks. Zgłoszenia są przyjmowane do 20 września za pośrednictwem strony Muzeum Karykatury⁠.