Agnieszka Mastalerz: Forma
19 września – 16 listopada, Instytut Fotografii Fort, Warszawa

Wystawa-doświadczenie – tak Instytut Fotografii Fort określa charakter ekspozycji Agnieszki Mastalerz. Premierowo pokazywane wideo „Mould” zostało zrealizowane na taśmie filmowej 35 mm i wyświetlane jest z ważącego 300 kg analogowego projektora. Terkocząca maszyna i pokazywana za jej pośrednictwem praca scalają się w instalację, przez którą przepływa rytmiczna sekwencja obrazów. Druga, cyfrowa praca „Ὁδός” pozwala zajrzeć w głąb huty magnezowych anod. Kadry Mastalerz pulsują ruchem – są na nich tańczące ciała i materie nieorganiczne podlegające transformacji. Inspiracją do stworzenia nowych prac stała się postać tancerki i choreografki Danuty Kwapiszewskiej (1922–1999), która z powodu wypadku zakończyła działalność sceniczną i zwróciła się ku rzeźbie. Mastalerz w swoich pracach podejmuje wywiedziony z biografii Kwapiszewskiej wątek przemiany życiowej i artystycznej. Wystawa „Forma” to pierwsza indywidualna prezentacja artystki w instytucji sztuki w Polsce.

Czas otwarcia – nowy nabór do programu Artystyczna Podróż Hestii
do 28 listopada

1 października ruszył nabór do trzeciej edycji Ogólnopolskiego Programu Dotacyjnego Artystyczna Podróż Hestii. Hasło „Czas otwarcia” podkreśla jedno z głównych założeń programu: wspieranie dostępności i wspólnej odpowiedzialności za świat. Fundacja przyzna dotacje o łącznej wartości 500 tys. zł na realizację wystaw planowanych między lipcem 2026 a listopadem 2027 roku. Wnioski mogą składać zarówno instytucje kultury, jak i osoby artystyczne – za pomocą formularza online. W tej edycji możliwe jest sfinansowanie elementów dostępności z puli dotacji – w tym ramp, udogodnień architektonicznych czy rozwiązań dla osób z niepełnosprawnościami. Projekty powinny odpowiadać na aktualne wyzwania społeczne i środowiskowe, ugruntowywać wiedzę i aktywizować lokalne społeczności. Warunkiem jest m.in. kompletna koncepcja wystawy, harmonogram, osoby kuratorskie i program działań edukacyjnych. Organizatorzy nie przewidują odrębnego programu tematycznego – kluczowe pozostają jakość zgłoszeń i ich społeczne konteksty. Nie ma także odgórnych ograniczeń formalnych, co pozostawia dużą swobodę artystyczną. Szczegóły i regulamin dostępne są na stronie Fundacji Artystyczna Podróż Hestii. Nabór trwa do 28 listopada.

Palestine Cinema Days Poland
1-3 listopada, Polska

Polska dołącza do międzynarodowego projektu Palestine Cinema Days Around the World. To globalna inicjatywa solidarności z Palestyną, zainicjowana w odpowiedzi na odwołanie edycji 2023, która miała odbyć się w Gazie. 2 listopada, w rocznicę ogłoszenia Deklaracji Balfoura, na całym świecie zaplanowano ponad 700 pokazów filmowych. W Polsce wydarzenie odbędzie się między 1 a 3 listopada w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Gdyni, Łodzi, Katowicach, Poznaniu, Koninie i Szczecinie. Do projektu dołączają m.in. Muzeum Sztuki Nowoczesnej i U-jazdowski w Warszawie, Kino Nowe Horyzonty, Muzeum Emigracji w Gdyni, Szkoła Filmowa w Łodzi, TRAFO w Szczecinie czy Centrum Kultury Zamek w Poznaniu. Pokazom będą towarzyszyć spotkania i wydarzenia kontekstowe. Wstęp na wszystkie projekcje jest bezpłatny, jednak liczba miejsc jest ograniczona. W programie znalazły się m.in. „Dżenin, Dżenin” Mohammeda Bakriego oraz cztery tytuły, które będą miały swoje polskie premiery: „Oszukani” Tewfika Saleha, „Pierwsze spojrzenie” Annemarie Jacir, „Skutki” Mahy Haj oraz „Strefa pasji” Carol Mansour i Muny Khalidi. Wszystkie filmy będą wyświetlane z polskimi i angielskimi napisami. Pełny harmonogram projekcji oraz lokalne informacje są sukcesywnie udostępniane na stronach partnerskich instytucji i w wydarzeniu na Facebooku.

Przeciw(stawanie). Pękająca cisza ciałem
30 października – 30 listopada, Turnus na Wolskiej, Warszawa

Razem oddychać, być ze sobą blisko, posłuchać, co druga osoba ma do powiedzenia. Poczuć się bezpiecznie w ciele, które nosi ślady tego, co dzieje się na zewnątrz. To w nim kumulują się doświadczenia przemocy, normy i wykluczenia. Wystawa „Przeciw(stawanie). Pękająca cisza ciałem” jest spotkaniem z artystkami, które operują performansem, instalacją, dźwiękiem i wideo. Magdalena Babicz, Magda Buczek, Dobrawa Borkała, Ewelina Węgiel zapraszają do wspólnotowego doświadczenia, w którym fizyczna obecność staje się formą oporu wobec izolacji. Wydarzenie otworzy performans „Chimera” Dobrawy Borkały, z towarzyszeniem muszli Rosady i osoba współoddychającej – Zoszy. W programie przewidziane są także spotkania: z Magdą Buczek i Moniką Mamzetą, oraz z Magdaleną Babicz i Dorotą Kozieradzką; performans Eweliny Węgiel i rozmowa z Eweliną Jarosz, prowadzona przez Malwinę Bątruk, poświęcona książce „Ciała wodne” Astridy Neimanis. Magazyn Mint jest patronem wydarzenia.

Sebastian Winkler i Rafał Żarski: Imiona
30 października – 22 lutego, TRAFO Trafostacja Sztuki w Szczecinie

Zamiast odpędzać złe duchy, Sebastian Winkler i Rafał Żarski wolą się im przyjrzeć i zrozumieć ich naturę. Dlaczego nas nawiedzają i co w nich takiego strasznego? Artyści, którzy w swojej praktyce chętnie sięgają po strategie campu, groteski i pastiszu, biorą na warsztat filmy grozy, by wytropić w nich współczesne lęki i fantazje społeczne. Posiłkują się teoriami widzenia i queerowymi praktykami, by lepiej poznać widma i demony, które nas nawiedzają. Na wystawie prezentowane są malarstwo, film, rysunki oraz rzeźby. Jeśli strach ma wielkie oczy, to zadajmy sobie pytanie wraz z artystami, co w tych oczach się odbija.

W głębi. Żyjące morza, żyjące ciała
30 października – 4 kwietnia, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie 

Zbiorowa wystawa poświęcona związkom ludzi z wodą, a konkretnie z oceanem. Ekspozycja w instytucji nad Bałtykiem zrzesza międzynarodowe grono artystyczne – są tu twórcy i twórczynie z Francji, Irlandii, Litwy, Łotwy, Estonii, Grecji, Australii, Stanów Zjednoczonych, Chile, Indii, Korei Południowej i Karaibów. Wśród polskich nazwisk znajdują się: Kuba Bąkowski, Agnieszka Kurant, Goshka Macuga, Cecylia Malik i Xawery Wolski oraz polsko-francuski rzeźbiarz i twórca wideo Yan Tomaszewski. Co znaczy być oceanem? – to pytanie, na którym opiera się idea ekspozycji. Jakie są nasze, ludzkie związki z przestrzenią wodną w wymiarze fizycznym, psychicznym, emocjonalnym i duchowym. Wystawa bada te relacje korzystając z narzędzi współczesnej humanistyki, badań środowiskowych, biologii kwantowej, cybernetyki, teorii świadomości, science fiction, poezji czy wiedzy rdzennych społeczności. Artyści i artystki zapraszają widzów do spojrzenia w nowy sposób na relacje człowieka z przestrzenią oceaniczną.   

The End - TEATR KOMUNA WARSZAWA

choreografia: Magda Jędra, Kasia Kania, muzyka: Nagrobki
Premiera: 29 października, Teatr Komuna Warszawa

Jak opowiadać o końcu, rozpadzie, utracie? Autorki spektaklu choreograficznego „The End” – Magda Jędra i Kasia Kania – przywołują stare animacje Disneya, które zawsze wieszczyły happy end. Nieważne, jakie tragedie spotkały bohaterów, i tak zawsze wychodzili oni na prostą. Efekt wzmacniała plansza końcowa filmu i słodka kadencja orkiestrowa. Jak podkreślają autorki projektu, w produkcjach Disneya ciało musiało zostać odrealnione, aby mogło wydawać się realne. Jędra i Kania postanowiły zbliżyć się do prawdziwych ciał, wraz z ich ograniczeniami, aby tam poszukać źródła alternatywnych fantazji i pragnień. Performerkom na scenie towarzyszy na żywo muzyka trójmiejskiej grupy Nagrobki, której daleko jest do lukrowanych, hurraoptymistycznych tonacji. Artyści eksplorują wątki funeralne w duchu punka i groteski. Akurat coś na czas okołozaduszkowy. Tym, którzy chcą się nasycić muzyką Nagrobków, polecamy ich koncert halloweenowy, zaplanowany na 31 października –  tuż po spektaklu.    

¥ØU$UK€ ¥UK1MAT$U
3O października, Stodoła, Warszawa

Legenda sceny undergroundowej Yousuke Yukimatsu wystąpi w Warszawie. Unikatowy styl artysty – łączący rozmaite brzmienia w gęste, płynne narracje – rozpoznawany jest na całym świecie. Zanim na dobre związał się z muzyką, Yukimatsu pracował fizycznie w rodzinnej Osace. Przełomowym momentem okazał się występ na kultowej imprezie „Future Terror”, organizowanej przez DJ-a Nobu w 2014 roku. W 2022 artysta wydał album Midnight Is Comin’, który ugruntował jego pozycję jako jednego z najbardziej oryginalnych twórców na współczesnej scenie klubowej. Szaman, wojownik i trickster – jak określił go magazyn „Pitchfork” – elektryzuje publiczność miksami, w których zderza m.in. free jazz, gabber, ambient, harsh noise. Efekt? Kontrolowany chaos przeradzający się w transowe, intensywne doświadczenie.   

Erykah Badu, Mama’s Gun 2025
31 października i 2 listopada, Polsat Plus Arena, Gdynia

Królowa soulu, Erykah Badu, pojawi się w Polsce na dwóch koncertach. Artystka wystąpi 31 października i 2 listopada w gdyńskiej Polsat Plus Arenie, by celebrować 25-lecie swojej kultowej płyty „Mama’s Gun”. Polskie daty są częścią światowej trasy zatytułowanej The Return of Automatic Slim Tour: Erykah Badu Mama’s Gun ’25, która rozpoczęła się koncertem w legendarnym Hollywood Bowl w Los Angeles. W europejskiej odsłonie tournée pięciokrotna laureatka Grammy odwiedzi m.in. Paryż, Berlin, Rzym i Zurych. W połowie listopada artystka powróci do Stanów Zjednoczonych, by tam kontynuować muzyczną podróż śladami takich niezapomnianych utworów jak „Bag Lady”, „Didn’t Cha Know?” czy „Cleva”. Ostatni raz w Polsce mieliśmy okazję posłuchać jej muzyki na żywo podczas festiwalu Heineken Open’er Festival w Gdyni w 2008. Tym bardziej warto wybrać się nad morze, by zanurzyć się w głębokim wokalu i refleksyjnych tekstach tej muzycznej wizjonerki.    

Able Noise + Milkweed

31 października, Tajne Komplety, Wrocław

1 listopada, Spółdzielnia Ogniwo, Kraków

2 listopada, Młodsza Siostra, Warszawa

W minionym tygodniu podczas ich koncertu w Londynie na widowni pojawili się PJ Harvey i Jason Pierce ze Spiritualized — i nie bez powodu. Występ brytyjskiego duetu Milkweed opisywano jako mistyczne doświadczenie, bardziej spektakl niż koncert, w którym muzyka staje się przestrzenią wizji i emocji. To nie tyle zespół, co dźwiękowy eksperyment balansujący między lo-fi a freak folkiem, zanurzony w duchologicznym klimacie i pełen nieuchwytnych znaczeń.

Na początku roku muzycy zagrali sesję dla BBC wspólnie z Raphaelem Rogińskim – spotkanie nieprzypadkowe, bo podobnie jak on dekonstruują folk, przekształcając go w coś zupełnie nowego. Inspirują się irlandzkimi mitami, a z szumów, trzasków i ulotnych fragmentów budują aurę tajemnicy — jakby ich muzyka płynęła z dawno zapomnianej kasety znalezionej na strychu. To folk z innego wymiaru: mistyczny, rozbity, a przy tym hipnotyzująco piękny. Gdyby Tirzah nagrywała post-trip-hop na opuszczonej wsi z grupą lokalnych muzyków w estetyce Williama Basinskiego, brzmiałoby to właśnie tak. W trasie towarzyszyć im będzie Able Noise – duet, który z surowej perkusji i gitary tworzy kompozycje rozjeżdżające się między harmonią a chaosem. Ich muzyka to świeże spojrzenie na gitarowy etos – intensywna forma otwarta na nieoczywiste rozwiązania.

WIXAPOL + VARG2™ HALLOWEEN RAVE / WIXAPOL + VARG2™ HALLOWEEN BLOOD DRAINERS

31 października, Dom Towarowy Braci Jabłkowskich, Warszawa

1 listopada, Transformator, Wrocław

Wixapol nawiedzi Dom Towarowy Braci Jabłkowskich w Warszawie i klub Transformator we Wrocławiu. Na halloweenowych rave’ach zagra szwedzki producent VARG2™aka DJ WORM. W Warszawie spotkacie zarząd Wixapolu w składzie: Torrentz, Mikouaj Rejw i DJ Sporty Spice. Dwaj pierwsi pojawią się też we Wrocławiu, a do tego gamem0de, Dominion & Hardcore Tadziu oraz Flex Pistols. W programie straszne gabbery, hardcorowe hard techno i makabryczne transe.