Festiwal Przemiany
3-5 października, Centrum Nauki Kopernik, Warszawa

Empatia w czasach sztucznej inteligencji, współodczuwanie międzygatunkowe i trening „społecznego mózgu” – tegoroczna, XV edycja Festiwalu Przemiany zapowiada się jako jedno z najbardziej interdyscyplinarnych wydarzeń jesieni. W programie: wykłady, panele, wystawa, filmy, debaty, spotkania z artystami i stacje doświadczalne, które zacierają granice między nauką, sztuką i codziennym doświadczeniem świata. Wstęp na wszystkie wydarzenia festiwalowe (z wyjątkiem koncertów w Planetarium) jest bezpłatny. Festiwal otworzy wykład prof. dr hab. Tanii Singer, psycholożki i neurobiolożki społecznej z Max Planck Society. Będzie poświęcony rozwijaniu zdolności do współodczuwania i ćwiczeniom mentalnym opartym na współpracy. Na wystawie towarzyszącej Przemianom znajdą się m.in. dmuchawcowe obiekty, zaginione ptasie śpiewy, pszczeli azyl, robotyczne rafy, kidzina i mitologiczne hybrydy. Doświadczenia VR, żywe bakterie glebowe, komunikujące się grzyby i rośliny oraz empatyczny robot Nao czekają na odwiedzających przy specjalnych stacjach badawczych. Będą też Żywa Biblioteka,  pokazy filmowe i VR, warsztaty kintsugi, wspólne jedzenie, joga na tarasie oraz koncerty.

Dzieci X Muzy. Ruchome obrazy i sztuka
3 października - 29 marca 2026, CSW, Toruń

W jaki sposób kino i sztuki wizualne przenikały się przez ostatnie dekady? Jak zmieniające się medium ruchomego obrazu wpływało na twórczość artystów i artystek? Odpowiedzi przynosi wystawa „Dzieci X Muzy”, której kuratorką jest Natalia Cieślak. Ekspozycja prezentuje prace ponad 30 twórców - od Sylwestra Ambroziaka, przez Gosię Baczyńską i Krzysztofa Wodiczkę, po Aleksandrę Nowicką i Zespół Filmowy Potencja. Od ekspresjonistycznego „Gabinetu doktora Caligari” po współczesne eksperymenty z filmem 3D – „Dzieci X Muzy” to wielowymiarowa opowieść o wpływie kina, telewizji, wideo i streamingu na sztukę, pamięć i tożsamość. Prace z kolekcji CSW Toruń oraz innych zbiorów publicznych i prywatnych ukazują, jak obraz ruchomy inspirował rzeźbę, instalację, malarstwo, dizajn czy modę. Wystawa bada nie tylko formalne zapożyczenia, ale też to, jak obraz kształtuje wyobraźnię, narracje kulturowe i społeczny aktywizm. Mint Magazine jest patronem wydarzenia.
 

Gregor Sailer, „The Polar Silk Road: observation of the hidden”
4 października - 30 listopada, Galeria Centrala, Poznań

Z pozoru bezkresna biel. W rzeczywistości pole walki o wpływy, surowce i przyszłość. Gregor Sailer w cyklu „The Polar Silk Road” pokazuje Arktykę jako przestrzeń geopolitycznych napięć, z której znikają złudzenia o nietkniętej naturze. W jego chłodnych, precyzyjnych kadrach, z pozoru ukryte miejsca – takie jak porty czy stacje radarowe – są coraz bardziej widoczne. Sailer łączy język estetyki z dokumentalną dokładnością, która pozwala nam przyjrzeć się „globalnym mechanizmom dominacji”. Pokazuje, jak człowiek oswaja i kolonizuje Północ – zarówno fizycznie, jak i symbolicznie. To opowieść o świecie, w którym zmiana klimatu staje się okazją, a nie ostrzeżeniem, i gdzie niektóre kraje w milczeniu liczą na topniejące lody. „Fotografia jako narzędzie demaskacji” to idea, która staje się osią wystawy. Arktyka przestaje być białą plamą i zaczyna mówić językiem przemysłu, nauki i interesów.  Wystawa, kuratorowana przez Ankę Gregorczyk, to pierwsza w Polsce prezentacja twórczości Gregora Sailera.
 

Katarzyna Depta-Garapich, „Zdziczała”
4 października – 4 stycznia, Miejsce Projektów Zachęty, Warszawa

Nowy projekt Katarzyny Depty-Garapich to poetycka i cielesna opowieść o przemianie. W centrum wystawy znajduje się film „Zdziczała”, w którym kobiece sylwetki (artystka i jej siostra) wtapiają się w drzewa i krajobraz górski, tworząc zapętlony rytuał międzygatunkowego zbliżenia. Ich ciała znikają i powracają, jakby natura i człowiek mogły płynnie się wymieniać. Depta-Garapich łączy rodzinne historie, romantyczną symbolikę i krytyczne spojrzenie na społeczne oczekiwania wobec kobiet. Wystawa obejmuje także nowe rzeźby – brązowe formy hybryd z pazurami, kostium z piór, a także interwencje graficzne na archiwalnych fotografiach zakopiańskiej bohemy. „Zdziczenie” staje się tutaj nie aktem utraty, lecz odzyskiwania – instynktu, siły, przynależności do świata roślin i zwierząt. Depta-Garapich przywraca pamięć o zapomnianych twórczyniach, przekształca góralki w boginki z futrem i skrzydłami, i pokazuje, jak natura i kobiecość mogą być źródłem oporu i wyzwolenia.

Jake Xerxes Fussell
30 września, BARdzo Bardzo, Warszawa

Jake Xerxes Fussell jest genialny. Bardzo dawno temu byłem promotorem muzycznym, i gdy przez ostatnie kilka lat słuchałem muzyki Fussella, były to jedyne momenty, gdy rozważałem powrót z emerytury, żeby go zaprosić. Na szczęście ktoś mnie ubiegł, bo robienie koncertów jest stresujące, a słuchanie muzyki Xerxesa jest sposobem na trafienie do lepszego, piękniejszego, delikatniejszego i po prostu wspaniałego świata. Fussell jest jednym z najciekawszych amerykańskich artystów folkowych, więc jeśli po zeszłorocznym filmie o Bobie Dylanie odkryliście w sobie miłość do takiej muzyki – musicie go zobaczyć. Co ciekawe, Fussell pojawi się w Warszawie tydzień po ogłoszeniu swojej nowej płyty, która trafi do nas 14 listopada. Jednak nie będzie to typowe wydawnictwo muzyka, lecz jego debiut w roli kompozytora muzyki filmowej. Artysta wspólnie z gitarzystą James Elkington stworzył muzykę do filmu „Rebuilding”, wyreżyserowanego przez Maxa Walkera-Silvermana.

Panel Forum Muzyki Niezależnej 21 
1 października, Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa

1 października, czyli w Dzień Polskiej Muzyki, odbędzie się otwarte spotkanie Forum Muzyki Niezależnej 21 – nowej inicjatywy zrzeszającej artystów, organizacje pozarządowe i przedstawicieli sceny niezależnej. Dyskusja odbędzie się w Audytorium MSN i będzie okazją do rozmowy o tym, jak wygląda system finansowania kultury w Polsce i czy uwzględnia on rzeczywistą różnorodność środowisk twórczych. W gronie panelistów i panelistek znajdą się m.in. przedstawiciele instytucji publicznych (NIMiT, IAM), organizacji branżowych (ZKP, Polska Rada Muzyczna, Gildia Muzyki Nowej) i sceny niezależnej (Unsound, Ad Libitum). Poruszone zostaną pytania o definicję współczesnej muzyki, balans między instytucjami a inicjatywami oddolnymi i to, jak reformować system dotacyjny, by był sprawiedliwszy. Forum Muzyki Niezależnej 21 powstało w odpowiedzi na brak wsparcia dla współczesnej i eksperymentalnej muzyki w programach MKiDN na 2025 rok. Od wiosny jego przedstawiciele prowadzą rozmowy z NIMiT i proponują konkretne zmiany. Panel jest kolejnym krokiem – zaproszeniem do publicznej debaty i wspólnego działania.