Kultura obowiązkowa, 6-12 października
( 03.10.2025 )
Zapowiada się tydzień wielokulturowy. Międzynarodowe kino w Warszawie, eksperymentalne dźwięki na Unsoundzie, temat migracji i tożsamości na Festiwalu Łódź Wielu Kultur. Utopie na wystawie w Krupa Art Foundation. Ubrania martwych Europejczyków w GSW Opole i tkaniny odwołujące się do współczesnych kryzysów na triennale w Łodzi.
41. Warszawski Festiwal Filmowy
10–19 października, Warszawa
Trzy w jednym, czyli Cannes, Sundance i Wenecja w Warszawie. Nowy dyrektor programowy Warszawskiego Festiwalu Filmowego – już drugi w ciągu dwóch lat od odejścia po 33 latach Stefana Laudyna na emeryturę – Bartłomiej Pulcyn oświadczył, że obok części konkursowej z odkryciami przyświeca mu chęć „rozbudowania drugiego skrzydła festiwalu, czyli tego, gdzie są filmy już znane na świecie”. Sekcję z 24 pełnometrażowymi produkcjami, które miały premiery na najważniejszych tegorocznych festiwalach nazwał Konfrontacje, nawiązując tym samym do słynnych przeglądów filmowych z PRL. Widzowie będą mogli obejrzeć głośne tytuły – jak nagrodzony w Cannes (nagroda dla Najlepszego Reżysera) „Dawno temu w Gazie” braci Araba i Tarzana Nasserów – ocenić je i wyłonić zwycięzcę sekcji. Na film otwarcia wybrano „Rocznicę” Jana Komasy z hollywoodzką obsadą, w której znaleźli się Diane Lyne i Kyle Chandler. Tytuł ten startuje w Konkursie Międzynarodowym, w którym znalazły się też „Dziewczęta” – nowy film nominowanego do Oscara za „Charaktery” Mike’a von Diema czy „Ojciec” w reż. Terezy Nvotovej – prezentowany w tym roku w Wenecji w sekcji Orizzonti. Wśród polskich produkcji do Konkursu Międzynarodowego trafił także „Brat” w reż. Macieja Sobieszczańskiego i najnowszy film Wojciecha Smarzowskiego „Dom dobry”. Wydarzenie zamknie projekcja poruszającego „Głosu Hind Rajab”, inspirowanego tragiczną historią dziewczynki uwięzionej w samochodzie w oblężonej Strefie Gazy. Kaouther Ben Hani otrzymała za ten tytuł Srebrnego Lwa w Wenecji.
„Głos Hind Rajab”, reż. Kaouther Ben Hani, materiały prasowe WFF
Unsound Festival 2025
7–12 października, Kraków
Tegoroczna edycja festiwalu Unsound odbywa się pod hasłem „WEB”. Tak jak sieć powiązań między muzykami i publicznością oraz miastami na świecie, w których odbywa się festiwal. Odwołuje się ono również do internetu jako utopijnej u podstaw sieci możliwości, a dziś przestrzeni kontroli i władzy. Hasło jest też punktem wyjścia do dyskusji o cyfrowych hegemoniach i subwersywnym potencjale kultury, których nie zabraknie na festiwalu. Na pierwszy wieczór imprezy zaplanowano pokaz 330 minutowego eposu filmowego „River of Fundament” Matthew Barneya (2014) z muzyką wykonywaną po raz pierwszy na żywo przez Jonathana Beplera. Dołączą do niego Adam Gołębiowski i Martyna Basta. Oficjalne otwarcie festiwalu odbędzie się dzień później, 8 października, w Jubilacie. Zagrają m.in. Rozaly, łączący karaibskie rytmy i futurystyczne tekstury, oraz Cry, duet tworzony przez Kilbourne i Relaxera grający muzykę z pogranicza punku i techno. Dobrą wiadomością jest powrót klubowych wieczorów do Hotelu Forum. Usłyszymy tam m.in. popowy norweski duet Smerz, ojca chrzestnego polskiego techno Jacka Sienkiewicza, grającą na szkockich dudach Brìghde Chaimbeul czy balansującą między eksperymentalnym songwritingiem a alternatywnym folkiem brytyjską wokalistkę Joanne Robertson. Unsound zaprezentuje również efekt zainicjowanej przez siebie współpracy między polskim producentem 2K88 i nadającymi ton brytyjskiej scenie: Lauren Duffus, Biancą Scout oraz Rainym Millerem. Na zakończenie festiwalu wystąpi duet Los Thuthanaka, tworzony przez rodzeństwo Chuquimamani-Condori i Joshuę Chuquimia Cramptona. Intrygujące połączenie tradycyjnych brzmień z Andów z awangardową elektroniką.
Brìghde Chaimbeul, fot. Steve Bliss, materiały prasowe Unsound
Festiwal Ars Independent
7–12 października, Katowice
Sześć dni seansów filmowych, cztery dni z grami wideo, spotkania z twórcami i twórczyniami kina niezależnego, pokazy wideoklipów, konkursy. W Katowicach już po raz piętnasty spotkają się fani gier i produkcji filmowych spoza głównego obiegu. O statuetkę Czarnego Konia powalczą pełnometrażowe debiuty lub filmy drugie oraz animacje. Wybrany zostanie także Czarny Koń gier wideo. W konkursie filmowym startuje sześć produkcji z całego świata. Zobaczymy m.in. pulsującą kolorami animację „Lesbijska księżniczka z kosmosu” duetu reżyserskiego tworzonego przez Emmę Hough Hobbs i Leelę Varghese, surrealistyczny „Pocałunek pasikonika” Elmara Imanova czy przewrotną love story „Paul i Paulette biorą kąpiel” Jethro Masseya – połączenie kina Nowej Fali i poetyki Wesa Andersona. Wśród wytypowanych do konkursu gier znalazły się: „Mouthwashing”, „Clickolding”, „Velvet 89”, „Funeralopolis – Last Days”, „Many Nights a Whisper” i „Drop Duchy”. Osobom ceniącym śląski underground polecamy spotkanie poświęcone grupie Oneiron i Piastowskiej 1. Natomiast miłośnikom kuchni film „Punkt wrzenia” – z balansującym na granicy wytrzymałości szefem kuchni (w tej roli Stephen Graham). Seans dopełni kolacja przygotowana przez Katarzynę Rogowską, szefową kuchni katowickiej restauracji Amfora.
Festiwal Łódź Wielu Kultur
4–13 października, Łódź
Za nami pierwszy weekend Festiwalu Łódź Wielu Kultur. Przez kolejny tydzień program wypełniać będą koncerty, pokazy, warsztaty i spotkania poświęcone migracji, tożsamości i kulturze pracy. W tym roku w kulturowym dialogu uczestniczą osoby artystyczne, badacze i badaczki z Wietnamu, Bliskiego Wschodu, Republiki Południowej Afryki, Ukrainy, Niemiec i Polski. Polecamy wizytę w Fabryce Bierdermanna i „Bajura i pióra” – serię multidyscyplinarnych wydarzeń performatywnych przygotowanych przez kolektyw Slavs and Tatars z udziałem zaproszonych osób artystycznych. Wśród nich: twórczyni pejzaży świetlnych Jacqueline Sobiszewski, queerowy senegalski performer, choreograf i pisarz Djibril Sall czy artysta dźwiękowy i multiinstrumentalista Kim Khan. Zajrzyjcie też do Galerii WY na wystawę „Czarne chmury” Kimby Frances Kerner. Amerykańsko-polska artystka prezentuje grafiki i obiekty ceramiczne inspirowane twórczością Isaaka Bashevisa Singera. W Muzeum Sztuki w Łodzi Nguyễn Quốc Thành i Nhà Sàn Collective opowiadają o pamięci, śnie i migracji w instalacji „Śpijmy, to zobaczymy”. Ciekawie zapowiada się też koncert-performans „Lezbianke” Patrycji Kowańskiej i Szymona Lechowicza, którzy o międzywojennej awangardowej łódzkiej grupie Jung Jidysz opowiadają przez pryzmat queerowy.
Kimba Frances Kerner, materiały prasowe organizatora
Noc Księgarń 2025
10 października, cała Polska
150 kameralnych księgarń z całej Polski po raz siódmy łączy się we wspólnym przedsięwzięciu. W programie spotkania z pisarzami, sety DJ-skie, warsztaty, escape roomy, książkowe bingo i więcej. Wydarzenie ma przyciągnąć zarówno starszą, jak i młodszą publiczność do małych księgarń – ważnego ogniwa w dystrybucji książek i kreowaniu lokalnych więzi. Na liście gości znaleźli się m.in. reporter Mariusz Szczygieł, publicysta i działacz społeczny Jan Śpiewak, pisarka, laureatka Nagrody Conrada Barbara Sadurska czy ilustratorzy i artyści wizualni Aleksandra i Daniel Mizielińscy.
Mariusz Czubaj i Marcin Świetlicki, materiały prasowe organizatora
Solaris
Premiera: 10 października, Teatr Polski we Wrocławiu
Retro-futurystyczna opowieść o spotkaniu człowieka z jego lękami, wyreżyserowana przez Michała Zdunika, zainauguruje sezon w Teatrze Polskim we Wrocławiu. Zainspirowane przez sztukę Jerzego Grotowskiego przedstawienie operuje kolażową formą. Usłyszymy wiersze Zuzanny Ginczanki, Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Kazimierza Przerwy-Tetmajera, a także chorałowe brzmienia i pieśni w języku starogreckim. W spektaklu pojawią się duże lalki pełniące role nośnika pamięci, traumy i nierealnych wizji. Solaris Zdunika nie jest miejscem technologicznego triumfu człowieka, lecz przestrzenią jego skrajnej samotności. To dzieło jest jak wielogłosowa partytura, w której fantastyka naukowa splata się z poezją.
„Solaris”, reż. Michał Zdunik, Teatr Polski we Wrocławiu
Nurdle, fusy i ubrania martwych Europejczyków
10 października – 30 listopada, Galeria Sztuki Współczesnej, Opole
Nurdle to plastikowy granulat wielkości ziarna soczewicy wykorzystywany w produkcji tworzyw sztucznych, poważnie zagrażający ekosystemom morskim. Na wystawie w Galerii Sztuki Współczesnej w Opolu ewokuje on problem toksycznych odpadów i produkcji tekstyliów na ogromną skalę. Fusy z kolei nawiązują do nieczystości, które gromadzą się blisko nas na co dzień, jak zatkany zlew czy brud za paznokciami. Ekspozycja w Opolu rozpościera się między tymi dwoma biegunami – działań jednostkowych i masowych. Alarmuje o stanie zanieczyszczenia planety spowodowanym naszymi konsumpcyjnymi praktykami. Zmusza do zastanowienia się, jak ograniczyć marnotrawstwo i wyjść poza niekończący się cykl nabywania i wyrzucania rzeczy. Zobaczymy na niej prace m.in. Mateusza Choróbskiego, Agnieszki Kurant, Dominiki Olszowy, Tomasza Mroza i Weroniki Wysockiej. Magazyn Mint jest patronem wydarzenia.
Weronika Wysocka, „Tam, gdzie kończą się wszystkie problemy”, 2018, fot. dzięki uprzejmości artystki
Utopie teraźniejszości
10 października 2025 – 18 stycznia 2026, Krupa Art Foundation, Wrocław
Maciej Nowacki i Jaanus Samma na wspólnej wystawie poświęconej płci, tożsamości i solidarności. W Krupa Art Foundation spotykają się dwie zbliżone wizje artystyczne i rozprawiają się z kodami wizualnymi z przeszłości. Artyści wprowadzają nieheteronormatywne opowieści do historii sztuki. W ten sposób wydobywają na światło dzienne to, co przez wieki było usuwane w cień. To również ich gest oporu wobec konserwatywnych narracji, które odżywają na nowo w publicznym dyskursie. Zobaczymy twórczość malarską Macieja Nowackiego – portrety osób queerowych z otoczenia artysty, prace z elementami autofikcji i nawiązujące do historycznych obrazów przedstawiających męskie ciało. Pochodzący z Estonii Jaanus Samma pokaże grafiki, tkaniny i obiekty. Artysta zestawia w nich motywy ludowe z obrazami męskości nie hegemonicznej.
Maciej Nowacki, „Śmierć kochanka, (za Arno Brekerem)”, 2022, akryl na płótnie, 220×170 cm, dzięki uprzejmości artysty i KAF
18. Międzynarodowe Triennale Tkaniny, Łódź 2025
11 października 2025 – 12 kwietnia 2026, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi
Największe międzynarodowe święto tkaniny obchodzi 50 urodziny. Odbywające się od 1975 roku Triennale Tkaniny to najstarsze wydarzenie tego typu na świecie. Przez lata wypracowało sobie renomę jako forum wymiany twórczej ponad granicami dla artystów i artystek specjalizujących się w pracy z tekstyliami. Jubileuszowe hasło przewodnie – „Dekonstrukcja/Rekonstrukcja” – dowodzi, że medium to może dobrze służyć do refleksji nad przemianami współczesnego świata. W epoce poważnych napięć politycznych i społecznych tkanina włącza się do dyskusji na tematy migracji, roli kobiet, tożsamości i poszukiwania nowych modeli funkcjonowania we wspólnotach. Zobaczymy prace 70 artystek i artystów z całego świata. Wśród polskich twórców m.in. Grupę Łono, Małgorzatę Markiewicz, Elizę Proszczuk. Magazyn Mint patronuje wydarzeniu.
Materiały prasowe CMWL
OPEN CALL: (Re)konstrukcje. Współczesny kolaż w Polsce
Zgłoszenia do 12 października
Osoby, dla których kolaż jest głównym lub znaczącym środkiem wyrazu, mogą wziąć udział w open callu zorganizowanym przez Magdalenę Sobalską. Artystka, która sama pracuje z tym medium, zaprasza do przesyłania kolaży stworzonych analogowo, cyfrowo lub w technice mieszanej. Z nadesłanych prac powstanie cyfrowa książka pod roboczym tytułem „(Re)konstrukcje. Współczesny kolaż w Polsce”. Znajdą się w niej sylwetki twórczyń i twórców, obszerna prezentacja ich prac oraz teksty kuratorskie. Publikacja ma na celu pokazanie, jak różnorodnie można dziś pracować z kolażem. Projekt jest realizowany w ramach stypendium KPO dla kultury.