() Współpraca
Muzyka, która nie wie, co za chwilę zrobisz. O tym, jak powstaje soundtrack do gier
( 21.09.2026 )
W filmie muzyka podąża za obrazem. W grze to obraz często podąża za decyzjami gracza. Kompozytor musi więc stworzyć nie tylko utwory, ale cały system dźwięku reagujący na to, co dzieje się na ekranie. O tym, jak projektuje się muzykę do współczesnych gier, opowiada Arkadiusz Reikowski.
Gdy tworzysz muzykę do filmu, dokładnie wiesz, kiedy scena się zacznie i skończy – i co dokładnie zobaczy widz. W grze ten komfort artysty znika. Gracz może wejść do pomieszczenia, zatrzymać się, zawrócić, rozpocząć walkę, ominąć zagrożenie albo przez kilka minut patrzeć w ścianę. Muzyka nie może więc być po prostu odgrywana. Musi reagować. Musi czekać. Musi pojawić się wtedy, gdy wydarzy się coś ważnego. Jednocześnie musi tworzyć atmosferę, współgrać z fabułą i zapewniać imersję, bo często to właśnie dźwięk jest tym, co pozwala nam wejść do świata gry, a nie tylko ją obserwować.
W rozmowie z „Mint” Arkadiusz Reikowski, kompozytor i dyrektor do spraw audio związany z Activision Elsewhere Entertainment, mówi, że zajął się muzyką do gier nie z powodu gamingu, ale dzięki fascynacji muzyką ilustracyjną, filmową i anime. Od wczesnych lat był geekiem. Nagrywał soundtracki z VHS-ów na magnetofon, miał Amigę 500, później PC, a pierwsze próby tworzenia dźwięku do gier podejmował na forach.
Dziś, gdy opowiada o tym, jak wygląda jego praca w tej branży, podkreśla, że zależy mu, aby stać się częścią projektu od jak najwcześniejszych etapów. Dzięki temu lepiej rozumie, na czym opiera się historia opowiadana przed twórców. „Im wcześniej, tym lepiej. Jestem osobą, którą inspirują kolory i koncepty graficzne. Bardzo lubię patrzeć na projekt i jeżeli mam coś, co mnie zainspiruje, to już mogę zacząć tworzyć”, mówi Reikowski.
Nie zawsze potrzebuje gotowej gry. Czasem wystarczą scenariusz, grafiki koncepcyjne, a nawet same informacje o klimacie świata gry. Na początku tworzy muzyczne moodboardy – długie, dziesięcio- lub piętnastominutowe suity przygotowywane dla studia. To nie są jeszcze gotowe utwory, tylko próba złapania języka gry. Na ich podstawie zespół sprawdza, czy „klimat siedzi”, a później szlifuje konkretne motywy, brzmienia i rozwiązania.
W tym sensie komponowanie do gier częściej przypomina projektowanie świata niż pisanie piosenki, przynajmniej na początku procesu. Reikowski mówi, że gry i filmy to dwa różne porządki, choć w samej grze filmowości bywa dużo. Przy „Cronos: The New Dawn” oprócz muzyki do rozgrywki trzeba było zająć się również podkładem do cutscenek, których było około trzech godzin. W takich sekwencjach muzyka działa podobnie jak w filmie: ma prowadzić narrację, podkreślać obraz, budować emocję sceny. Ale to tylko część pracy.
„Cronos: The New Dawn”, Bloober Team
Muzyka ma prowadzić przez grę
Kolejne działania zaczynają się tam, gdzie film się kończy, czyli przy interaktywności. Reikowski tłumaczy, że przy eksplorowaniu jednej lokacji nie wystarczy napisać pojedynczego kawałka i zapętlić go na wiele minut. To szybko stałoby się nudne albo – co gorsza – irytujące. Dlatego współczesne systemy adaptacji dźwiękowej i muzycznej pozwalają rozbijać utwory na stemy, czyli osobne ścieżki. Jeden motyw eksploracyjny może być podzielony na kilka lub kilkanaście warstw, które cały czas się mieszają, wybrzmiewają i znikają w zależności od sytuacji.
„To działa trochę jak elektroniczny dyrygent”, mówi Reikowski. Kompozytor nadal ma kontrolę nad materiałem, ale nie tworzy jednej zamkniętej formy. Układa raczej zestaw elementów, które mogą się ze sobą łączyć. Do tego dochodzą triggery: przekroczenie konkretnego miejsca na mapie, zmiana stanu fabuły, początek walki, pojawienie się zagrożenia. Wtedy dodatkowy segment muzyki może się włączyć, a gracz ma wrażenie, że ścieżka jest naturalna i spójna, choć w praktyce powstaje z wielu klocków.
Podobnie o muzyce do gier mówił Mikołaj Stroiński w rozmowie z Culture.pl. Tłumaczył, że komponuje muzykę interaktywną, która „musi się zmieniać z akcjami, które podejmuje gracz”, a użytkownik decyduje, kiedy wejdzie w nowy region albo kiedy zaatakuje przeciwnika. Stroiński opisywał też podział muzyki na wertykalny i horyzontalny. Dzięki konkretnemu układowi fragmentów i warstw gracz płynnie przechodzi z jednego stanu gry w drugi.
Dlatego muzyka do gry nie jest tylko kompozycją, jest przede wszystkim systemem. Marcin Przybyłowicz, opowiadając GRYOnline.pl o pracy nad „Wiedźminem 3”, wspominał, że był odpowiedzialny nie tylko za kompozycję, ale też za zaprojektowanie systemu muzycznego sterującego ścieżką dźwiękową, styl brzmieniowy, implementację i dyrekcję muzyczną. Prace nad oprawą muzyczną zaczęły się właściwie od startu produkcji gry.
„Wiedźmin 3”, CD Project RED
U Reikowskiego bardzo ważne jest jeszcze jedno: zanim pojawi się muzyka, musi działać sam dźwięk, otoczenie musi żyć: słychać kroki, uderzenia, krople wody. Wszystko to zapewnia grze głębię. „Zawsze zaczynam od dźwięku. Dźwięk musi być dobry i musi dobrze działać bez muzyki. Jeżeli to osiągniemy, muzyka jest dla mnie wisienką na torcie. Powinna pogłębiać emocje”, mówi. Dlatego cisza nie jest dla niego pustką, ale narzędziem. Szczególnie w horrorze. Reikowski mówi o zasadzie „ciszy przed bólem”. Jeśli twórcy chcą, żeby moment miał emocjonalny impakt, muszą wcześniej pozwolić emocjom opaść. Gracz musi na chwilę poczuć porządek, uspokojenie albo uśpienie czujności. Dopiero wtedy wejście dźwięku, muzyki albo hałasu naprawdę działa.
Spleść dwa światy
W podobnym kierunku szedł Akira Yamaoka, z którym Reikowski działał przy grze „The Medium”, polskim horrorze psychologicznym. W wywiadzie Konami Europe Yamaoka mówił, że przed pracą nad „Silent Hillem” dokładnie badał sektor muzyki do gier i uznał, że głównym problemem jest brak kreatywności. Chciał „zmienić zasady” – zamiast przewidywalnego tła używać atmosferycznych dźwięków albo noise’u, a strach i nienawiść wywoływać bez wizualnych znaków, tylko przez symboliczny dźwięk.
„The Medium”, Bloober Team
W „The Medium” ta relacja muzyki i świata przedstawionego była wpisana w samą konstrukcję gry. Reikowski i Yamaoka mieli dwa uniwersa do dopracowania: rzeczywisty i duchowy. Podział ról był wyraźny, ale, jak wyjaśnia Reikowski, najważniejsze było to, by estetyki nie rozjechały się za bardzo. Elementy ze świata realnego miały czasem odbijać się w świecie duchów i odwrotnie. To miał być dialog dwóch brzmień, a nie dwa osobne soundtracki.
Jeszcze większe wyzwania towarzyszyły pracy przy remake’u „Silent Hill 2”. Z jednej strony artysta musiał radzić sobie ze stresem, bo to gra, którą ludzie kochają, z kultową muzyką i ogromnym bagażem wspomnień. Z drugiej – temperować ekscytację, bo sam od dawna był fanem „Silent Hilla”. To jeden z tytułów, które go ukształtowały, obok „Final Fantasy VII” czy „Persony”. Przy „Silent Hill 2” zajmował się m.in. odrestaurowywaniem i rekompozycją kultowych elementów muzyki.
„Silent Hill 2”, Bloober Team
Kompozytor przyznaje, że im dłużej pracuje nad muzyką, tym trudniej mu zachować dystans do swojej pracy. Reikowski mówi, że gry powstają latami, więc pod koniec trudno już ocenić, czy kierunek muzyczny naprawdę działa. Tak było przy „Cronos”. Powstało dużo muzyki, przede wszystkim na podstawie syntezatorów i brzmień z lat 80., połączeń chóralnych, białego śpiewu i nietypowych faktur. Pod koniec sam zastanawiał się, czy to wszystko łączy się w spójną całość. Ostatecznie jednak trzeba zaufać intuicji i procesowi.
Choć najczęściej kojarzony jest z horrorami, Reikowski nie mówi o sobie jako o człowieku, który chce robić wyłącznie horrory. Bardziej interesują go mroczne, psychologiczne, nietuzinkowe historie. Przez lata pracy z Bloober Team trafiał właśnie na takie projekty: oparte na napięciu, niepokoju, emocjach i psychologii postaci. Przyznaje jednak, że po kilku rozpoznawalnych projektach twórca zaczyna być kojarzony z określonym stylem i dostaje propozycje podobne do tego, co robił wcześniej.
Człowiek nie do zastąpienia
Dlatego ważnym przykładem w jego dorobku jest „Blacktail”. Tam punktem wyjścia był folklor, ale nie w formie prostego cytatu. Reikowski mówi, że dużo ułatwiła mu silna wizja kreatywna Bartosza Kapronia, który od początku wiedział, czego oczekuje, i podsyłał odniesienia. Kompozytor chciał połączyć tradycyjny folk z nowoczesnym podejściem do produkcji. Do współpracy zaproszono m.in. Bartka Pałygę, Robota Kocha i zespół wokalny Zazula. Zależało im, żeby biały śpiew nie był tylko ozdobą, ale czymś unikalnym i rozpoznawalnym.
„Blacktail”, Focus Entertainment
„Bardzo lubię pracować z muzykami, kiedy każdy chce włożyć w projekt coś od siebie. Nie tylko przyjść, dostać nuty i zagrać, ale dodać trochę improwizacji i własnej inwencji”, tłumaczy Reikowski. To kolejny ważny element tworzenia muzyki do gier: samotna praca przy komputerze jest tylko częścią procesu. Reikowski przyznaje, że nie jest typem kompozytora, który nosi przy sobie notatnik i zapisuje motywy ołówkiem. Do notowania potrzebuje klawiatury, komputera albo laptopa. Gra na gitarze, słabiej na pianinie, od kilku lat uczy się też japońskiego fletu shakuhachi. Ale jeśli trzeba nagrać żywy instrument, zwraca się do ludzi, którzy zrobią to lepiej, zresztą możliwość współpracy z utalentowanymi artystami pozwala rozwijać brzmienie, które przygotowuje. Nowe osoby najczęściej zapewniają świeże podejście i sugerują inną, ciekawszą drogę.
W tym miejscu wraca temat technologii. Bo muzyka do gier jest dziś w dużej mierze oparta na technologii, a jednocześnie wciąż opiera się na rozmowie, emocji i decyzjach ludzi. Dlatego Reikowski ostrożnie podchodzi do AI. Z jednej strony doskonale sobie zdaje sprawę z tego, jakim kłopotem jest brak regulacji, szczególnie tam, gdzie masowo tworzone utwory AI trafiają do streamingu i zaczynają konkurować z muzyką tworzoną przez ludzi. Z drugiej strony uważa, że w muzyce ilustracyjnej artyści jeszcze długo nie muszą się bać, że zostaną zastąpieni.
„AI nie rozumie, czym jest współpraca, nie potrafi tworzyć muzyki pod obraz. Nic nie zastąpi rozmowy z reżyserem ani kreatywnego podejścia człowieka”, mówi. Nie odrzuca jednak sztucznej inteligencji całkowicie. Widzi jej potencjał w roli narzędzia pomocniczego: do orkiestracji, rozkładania utworów na warstwy, pracy z linią melodyczną czy szybkiego szkicowania. Nie jest natomiast zwolennikiem komercyjnego wykorzystywania muzyki stworzonej przez AI jako gotowej twórczości.
Jak w anime – najpierw muzyka, potem obraz
Reikowski w ciekawy sposób mówi też o swoich inspiracjach. Podczas pracy nad nowym projektem raczej nie słucha podobnej muzyki. Nie lubi opierać się na odniesieniach i skojarzeniach, które przysyłają mu inni, bo boi się, że za bardzo się tymi tropami zasugeruje. Jednocześnie przyznaje, że jest zbudowany z muzyki, którą przez lata chłonął. Szczególne miejsce zajmuje u niego Kenji Kawai, kompozytor muzyki do „Ghost in the Shell”, „Patlabor” czy „Higurashi”. Reikowski mówi, że był obsesyjnie zakochany w jego muzyce i że pewne elementy mogą bezwiednie odżywać w jego własnej twórczości.
„Ghost in the Shell”, Nexon
Z tego powodu chętnie wraca do anime – nie tylko jako do prywatnej fascynacji, ale jako do innego modelu myślenia o muzyce i obrazie. Artysta tłumaczy, że w anime często najpierw powstają dłuższe utwory na podstawie briefu, a dopiero później twórcy montują sceny pod muzykę. Dzięki temu obraz może działać trochę jak teledysk: rytm sceny układany jest już wokół gotowego utworu. Dla kompozytora to fascynujące, bo daje zupełnie inną relację między muzyką a obrazem niż klasyczne pisanie „pod scenę”.
Nic dziwnego, że jednym z jego marzeń pozostaje stworzenie muzyki do anime. Mówi, że w grach czuje się spełniony, ale wciąż ma poczucie, że są obszary, których jeszcze nie sprawdził. Chciałby też mocniej wejść w projekty zagraniczne. A gdy pada pytanie o wymarzone IP, opowiada najpierw o „Silent Hillu” – ale takim, który mógłby zrobić sam, bez udziału Yamaoki i innych kompozytorów, i zrealizować własną wizję od początku do końca. Kusi go również coś ze świata „Gwiezdnych wojen”, czyli projekt diametralnie różny od tego, z czym zwykle jest kojarzony.
Z naszej rozmowy wyłania się obraz pracy, która wciąż bywa mylona z prostym „napisaniem soundtracku”. Tymczasem kompozytor muzyki do gier musi myśleć jak autor emocji, reżyser ciszy, projektant systemu i członek zespołu produkcyjnego. Musi rozumieć obraz, tempo gry, technologię, gracza i to, że dobra muzyka czasem powinna wejść mocno, a czasem nie pojawić się w ogóle.
Artykuł powstał we współpracy z Instytutem Przemysłów Kreatywnych.
