Na początku była żaba Pepe, nie?

To był 2017 rok, ja właśnie robiłam dyplom, a Donald Trump po raz pierwszy został prezydentem. Większość prac na tym dyplomie była efemeryczna – obiekty poskładane z kilku elementów, kontrolowany burdel, który przygotowałyśmy z Olą Nowakowską, bo broniłyśmy się razem. I pośrodku tego leżały dwie intarsje: mała drewniana kostka z żabą Pepe i druga z napisem LOL. Ale to był, jak zawsze podkreślam, smutny LOL.

Żaba Pepe, pierwotnie całkiem spoko ziomek, który siedział przy komputerze i był, jak większość z nas, zawiedziony światem, stała się podczas tej kampanii symbolem amerykańskiego altrightu, a konkretnie białych suprematystów. Po uroczystej inauguracji Trumpa, Richard B. Spencer, jeden z przedstawicieli tego ruchu, został spoliczkowany, kiedy szykował się do tłumaczenia, o co chodzi z tym memem. Zrobiłam screena tej sceny, i to zdjęcie leżało pod intarsją z żabą Pepe.

Czemu zdecydowałaś się na to, żeby między rzeczami kojarzącymi się z kulturą internetu umieścić intarsję, szlachetną technikę znaną raczej z muzeów niż z codziennego życia?

Może dlatego, że mam inny stosunek do intarsji. Lubię się śmiać, że wychowałam się w drewnianej chacie. Nie dosłownie oczywiście, ale w moim domu rodzinnym wszystko było pokryte boazerią, wszystkie meble były stylizowane, różne takie rzeźbione różyczki, kredensiki, powiększane stoły, toczone nogi, co tylko możesz sobie wyobrazić. Mój tato prowadzi warsztat meblarski w Kalwarii Zebrzydowskiej, stolicy polskich mebli, więc to wszystko w domu było. Jeśli nie na stałej ekspozycji, to gdzieś się przewalało przy okazji próbkowania do klientów. W latach 90. zakład taty robił bardzo dużo mebli na zamówienie i ta intarsja kojarzyła mi się z klientami mojego ojca, bardzo majętnymi, często zamawiającymi meble, które miały robić wrażenie, pokazywać, że mają dużo kasy.

Kalwaria to miasteczko zbudowane wokół klasztoru, opasane dróżkami kalwaryjskimi. Co tu dużo mówić: te ciężkie meble, to miasto, moi rodzice: to wszystko był dla mnie konserwatyzm. I myślę, że dlatego od początku chciałam tę formę zestawiać z memami, bo memy to taki wandalizm internetowy, prosty rysunek w paincie, który potem rusza szukać nowych kontekstów i znaczeń.

Memy – nasz wspólny język?

Tak, interesuje mnie to, że są powszechnie zrozumiałe, choć ich znaczenia ciągle się zmieniają. Memy są zabawne, to mutanci, bo mają w sobie sporo ze sztuki współczesnej: czerpią z kanonu, z innych tekstów kultury, przetwarzają je i idą dalej. Od zawsze dużo siedziałam w Internecie i bawił mnie ten kontrast – ktoś może pokracznie wkleić takie proste obrazki do swojego feeda i całkiem zmienić ich znaczenie. I właśnie ten zabieg jest mi bardzo bliski: wyjąć z kontekstu, żeby całkiem zmienić znaczenie. Memy to takie współczesne malowidła naskalne, hieroglify.

I w jaki sposób przetwarzasz te hieroglify?

Muszę mieć poczucie, że robię jakiś flip. Biorę te morfujące obrazy, czerpię z ich bohaterów. Ale staram się nie nazywać dokładnie tego, co robię z memami, bo czerpię przyjemność z tego procesu tak długo, jak długo dla mnie samej pozostanie zagadką. Nie konstruuję swoich prac z chirurgiczną precyzją, z jedną poprawną drogą odczytania, którą ktoś potem powinien starannie rekonstruować.

Przestałam się przejmować, że ludzie tego nie zrozumieją. Z tymi moimi memami i fascynacją dziwnymi internetowymi postaciami czułam się dosyć nierozumiana. Bałam się robić takie wielkie, skomplikowane rzeczy jak np. intarsja, która zamykała „Samozaoranie”, moją tegoroczną wystawę w Bielsku-Białej. Dziś mam poczucie, że etap szukania języka mam już powoli za sobą, a w piórniku mam coraz więcej narzędzi, które pozwalają mi robić to, co mnie satysfakcjonuje.

I co w nim masz w takim razie? Albo – skoro już przy tym jesteśmy – jaką jesteś artystką?

Zacznijmy od piórnika i od tego, czego brakuje: na pewno w pobliżu nie ma szkicownika i długo wstydziłam się do tego przyznawać. Ale prawda jest taka, że pracuję raczej na memach i zrzutach ekranu, to są moje narzędzia – oczywiście potrafię wyrysować wszystko, co trzeba, ale szkice pełnią u mnie raczej techniczną rolę, nie są mi potrzebne do myślenia. Ważne są moje skojarzenia i doświadczenia. I warsztat taty, gdzie powstają wszystkie moje intarsje, oraz wyniesione z domu myślenie pewną estetyką: wysokim połyskiem, wzorem drewna, dziwnymi rzeźbieniami, wszystkimi tymi rzeczami, które się na tych meblach ustawia.

Ale pracujesz nie tylko w drewnie.

Nie zamykam się na jedną technikę – robię arrasy, czyli wielkoformatowe wydruki na tkaninach, które są chyba najbliższe temu malarstwu porzuconemu jeszcze na akademii. Robię obiekty – ostatnio na potrzeby wystawy w Łodzi powstał Karaluch Doom Scroller, inspirowany memem z karaluchem, który z kolei jest inspirowany Kafką, a w mojej wersji też „Muchą” Cronenberga i „Substancją”. Chciałam pokazać efekty zderzenia człowieka z technologią, która prowadzi do mutacji: karaluch scrolluje Tik-Toka w dopaminergicznym szale, z iPhone’em w jednym odnóżu i monsterem w drugim. Ta wystawa miała tytuł „emotional stickers internet brainless”, tytuł pożyczyłam z opisu naklejek z temu, przedstawiających wizerunki brainrotowych postaci. Cała wystawa była o okradaniu ludzi z emocji przez szybkie wyrzuty dopaminy przy oglądaniu krótkich form filmowych. Podobno to niszczy mózg bardziej niż alkohol.

Dyplom mam teoretycznie z malarstwa, ale skończyłam pracownię prowadzoną przez Andrzeja Bednarczyka i Michała Zawadę, gdzie wreszcie nikt nie cisnął mnie, żebym piąty rok z rzędu rysowała akt. Malarką nie jestem na pewno, rzeźbiarką też się nie czuję. Szczerze mówiąc – nie lubię nawet mówić o sobie, że jestem artystką, ale chyba tak najłatwiej ludziom wytłumaczyć, czym się zajmuję.

A czym się zajmujesz?

Siedzę w Internecie i zbieram, zbieram przedmioty i wizerunki ze screenów.

Fascynują mnie internetowe postaci, które ze względu na swoją radykalną autentyczność często osiągają w swoich filmach takie efekty, których nie powstydziliby się współcześni artyści. Na wystawie „I am living in your walls” przywołuję Paulinę Kracewicz, Justina RPG, Chrisa Chana, te moje trzy panie Bovary, a jednocześnie dzisiejszych artystów naiwnych. Dopiero kiedy przeczytałam tekst Borisa Groysa o Internecie jako powieści, zrozumiałam, jak mogę pokazać tragizm tych postaci.

To są ludzie wrzuceni w Internet – pierwsi ludzie wrzuceni w pierwszy Internet. Mrówki-zwiadowcy. Oni wstawiali filmy do sieci zanim tysiące twórców zaczęło kreować persony z myślą o tym, żeby się klikało. Fascynuje mnie ta epoka kamienia łupanego w Internecie, kiedy ludzie jeszcze traktowali bycie w sieci mniej jako ścieżkę kariery, a bardziej jako przestrzeń ekspresji lub poszukiwania bratniej duszy. Czasy  internetowego romantyzmu, przed współczesnym cynicznym wyrachowaniem.

Efekt ich działań jest gdzieś na granicy sztuki współczesnej. Chciałabym dziś zobaczyć jakąś artystkę z taką pewnością siebie, z takim wewnętrznym przekonaniem. Na te zabiegi estetyczne, które stosowali w swoich filmach na YouTubie, nie wpadłby żaden wykształcony przez akademię artysta, a jednak to są rzeczy o ogromnej sile oddziaływania, które wrzucają odbiorców na alternatywne tory myślenia.

To nie pierwszy raz, kiedy sięgasz po postaci, które można skojarzyć z kulturą współczesnych odrzuconych, niedopasowanych, może inceli?

Owszem, zrobiłam kocyk dla red-pillowca, żeby było mu miękko i ciepło, kiedy gra na konsoli. Ale jeśli chodzi o memy, to nie myślę o tym w ten sposób. Dla mnie Wojak to współczesny everyman. Jest postacią, z którą, w zależności od kontekstu, każdy się może utożsamić. Party loner, czyli w sumie też Wojak, podobnie – kto z nas nie siedział kiedyś w kącie na imprezie i nie czuł się osamotniony? No i Withered Wojak, czyli też Wojak, tylko już zniszczony życiem.

Czy ten everyman to też everywoman?

Ja na pewno się utożsamiam z tym poczuciem niedopasowania, ono dla mnie nie jest związane z płcią, jest po prostu ludzkie.

Lubisz też niedopasowane przedmioty – od lat kolekcjonujesz różne znalezione w lumpeksach rzeczy, przez chwilę pod szyldem „Jak zapomnieć” prowadziłaś zresztą nie tylko galerię, ale też vintage shop, w którym chwilę przed wszystkimi sprzedawałaś ciuchy w stylu Y2K.

Tak, można powiedzieć, że moja sztuka to taki magazyn z różnymi wątkami na granicy zapomnienia: od niedopasowania do kanonu, przez wstyd po niewygodę. Interesują mnie odrzucone emocje, odrzucone przedmioty, estetyki, odrzuceni ludzie z internetu. Tego szukam, i kiedy tworzę, i kiedy przeglądam rzeczy w szmateksach albo Youtube’a, social media i fora internetowe.

Staram się patrzeć na świat bez wartościowania: może za dwa tysiące lat ktoś uzna, że skoro coś miało dużo wyświetleń na YouTubie, to znaczy, że było niezwykle wartościowe? Może skoro produkujemy pełno porcelanowych figurek, to w postapokaliptycznej rzeczywistości będą myśleć, że ceniliśmy je niezwykle wysoko? Tak jak te maleńkie neolityczne figurki kobiet: dziś nam się wydaje, że one były takie kulturowo istotne, ale może tak naprawdę stały w ogromnych koszach z rzeczami z przeceny? Od kiedy dowiedziałam się, że dinozaury tak naprawdę były kolorowe i pokryte piórami, a my wszyscy od dziecka mamy w głowach pokrytego łuską jaszczura, już nic mnie nie zdziwi.

A antyczne rzeźby były kolorowe.

Właśnie, wydawało nam się, że mamy taki wysublimowany gust, uwielbiamy te monochromatyczne posągi w marmurowych bladych świątyniach, a tu nic, rozczarowanie. Alternatywna rzeczywistość, którą wymyśliliśmy na podstawie szczątkowych informacji.

Skoro znów wracamy do historii, to chciałam cię zapytać o cały ten historyczny sztafaż, którego używasz w swoich pracach. Sama mówisz o swoich tkaninach jako o arrasach, na „Samozaoraniu” były i arrasy, i intarsje, i ogromny miecz.

Może to wszystko pokłosie dorastania wśród stylizowanych mebli? (śmiech) Na pewno nie używam tego sztafażu ironicznie i w sumie cieszę się, kiedy ktoś niespodziewany trafi na moją wystawę, bo na przykład interesują go militaria. Zresztą na wernisażu „Samozaorania” pojawili się panowie, którzy oczekiwali raczej mieczy i arrasów, a nie sztuki współczesnej. Trochę się wkurzyli, dzięki czemu zaczęliśmy dyskutować. Moi rodzice, chociaż są konserwatywni, zaczęli mnie bronić, czyli udało mi się ich postawić w innym punkcie widzenia. Bardzo mnie to ucieszyło.

Te historyczne wątki to też komentarz na temat „powrotu średniowiecza”, o którym często rozmawialiśmy w ostatnich latach w kontekście polityki. Wykorzystuję te historyczne motywy, żeby zobaczyć, gdzie się dziś chowamy w poszukiwaniu bezpieczeństwa, za czym tęsknimy. To nie jest wystawa przeciwko tym, którzy sobie wieszają miecze na ścianach.