() Współpraca
White cube, black box czy kulturalny multipleks? Przyszłość Pawilonu Tańca
( 21.10.2026 )
W grudniu kończy się pilotażowy rok stołecznego Pawilonu Tańca i Innych Sztuk Performatywnych, którego działanie miasto przedłużyło na kolejne sezony. Kiedy zespół zmierzał ku zapowiadanemu usamodzielnieniu, niespodziewanie gruchnęła wieść, że władze Warszawy chcą połączyć Pawilon z teatrem TR Warszawa, którego siedziba powstaje na Placu Centralnym. Szczegóły nie są jeszcze znane, a emocje w obu środowiskach buzują. Sprawdźmy, co przez miniony rok wydarzyło się w warszawskim domu tańca.
Z Magdaleną Komornicką, kierowniczką Pawilonu Tańca i Innych Sztuk Performatywnych, oddziału Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, rozmawia Anna Sańczuk.
Jakie projekty udało wam się zrealizować w ciągu dziesięciu miesięcy działania Pawilonu Tańca? Publiczność szturmuje pawilon, biletów stale brakuje, a widzowie żałują, że spektakle grane są tylko dwa razy i nie można ich później nikomu polecić.
To był pełny sukces pilotażu. Chodziło o uruchomienie żywego miejsca z programem tanecznym, choreograficznym i performatywnym – i to się udało. Budowanie publiczności to jednak proces długofalowy, a my jesteśmy na początku tej drogi. W zależności od układu Pawilon mieści od 150 do 200 osób na widowni siedzącej i od 400 do 500 na stojącej. To jednocześnie dużo i mało. Po dziesięciu miesiącach wiemy znacznie więcej, a celem na 2027 rok będzie ustalenie, kto do nas wraca, a kogo nadal nie ma. Jak dotrzeć do osób, które jeszcze u nas nie były i może nie wiedzą, czym może być współczesny spektakl taneczny? Całe życie zawodowe pracuję w instytucjach publicznych i wierzę w ich misję docierania do szerokiej publiczności. Otwarcie nowego budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej było pod tym względem znakomitą lekcją. W słowie „pilotaż” zaszyty jest test: trzeba sprawdzić, czy coś działa. Dziś możemy odpowiedzieć: tak, działa. Teraz trzeba zdecydować, jak powinno działać dalej.
Fasada Pawilonu Tańca i Innych Sztuk Performatywnych, fot. Pat Mic
Mniejsza skala ma swoje zalety – daje poczucie kameralności i bliskości z wykonawcami.
Tak, Pawilon ma bardzo dobrą, ludzką skalę. Brak sceny wyniesionej ponad publiczność zmienia relację między widownią a artystami. Podczas konsultacji środowiskowych dużo mówiło się o ograniczeniach budynku, choćby o tym, że ma tylko jedną salę. Tymczasem właśnie ta przestrzeń, dzięki elastyczności, proporcjom i charakterowi, bardzo dobrze się sprawdziła.
Od początku zależało mi, żeby układ zaprojektowany na podstawie konsultacji z warszawskim środowiskiem tańca nie tworzył dystansu. To się udało: zaprasza, sprzyja budowaniu wspólnoty, a publiczność chętnie zostaje po spektaklach. Czasem aż trudno ją zachęcić do wyjścia, żebyśmy mogli zacząć demontaż.
Magdalena Komornicka, kierowniczka Pawilonu Tańca i Innych Sztuk Performatywnych, fot. Pat Mic
A co ta przestrzeń daje artystom?
Swobodę. Robiąc spektakl, nie trzeba myśleć wyłącznie w kategoriach klasycznego black boxu. Za każdym razem można pytać: czy chcę, żeby ten projekt był intymny, jak u Eszter Salamon w „MONUMENT 0.7: M/OTHERS” albo Marii Stokłosy w „Autoportrecie choreograficznym”; czy widowiskowy, jak kibicowski „NON + ULTRAS” Moritza Ostruschnjaka?
Czy wszystko ma się dziać tuż przy widzach, czy w oddali? Frontalnie jak w „Zwodniczych syrenach” Marty Ziółek, w układzie 360 stopni jak w „BOW” Wojtka Grudzińskiego, a może bez wydzielonej widowni? To pozwala na świadomą pracę artystów z publicznością i jej rolą w kreowanym przez nich doświadczeniu – publiczność może uczestniczyć w spektaklu lub być jego ramą. Wszystkie te warianty są u nas możliwe. Wierzę, że ta elastyczność stanie się znakiem rozpoznawczym Pawilonu.
„Zwodnicze syreny”, choreografia: Marta Ziółek, fot. Pat Mic
W tym roku po raz pierwszy wyszliście z programem na bulwary.
Tak, i to świetnie zadziałało. Ciało w ruchu natychmiast rezonuje z rzeką, przechodniami, rodzinnymi spacerami i nocnym życiem bulwarów. W przyszłym roku chciałabym pójść o krok dalej z plenerowymi eksperymentami, żeby Pawilon stał się rozpoznawalnym punktem na mapie bulwarów.
Wróćmy do początku. Pawilon jest efektem wieloletnich starań środowiska tańca. Jak doszło do uruchomienia tego miejsca?
Projekt wyrósł z wielu lat pracy środowiska, a uruchomili go ówczesna wiceprezydentka Warszawy Aldona Machnowska-Góra i dyrektor Biura Kultury Artur Jóźwik. Miasto zaczęło prace nad tą inicjatywą od konsultacji środowiskowych. Nadal uważam to za wyjątkowy i progresywny sposób tworzenia instytucji – w dialogu z osobami, dla których ma ona działać. Proces był trudny, mnóstwo osób poświęciło mu wiele pracy i energii. Ważne było wsparcie radnych, bo dalsze losy Pawilonu zależą od Rady Miasta.
A sam budynek? Zanim stał się Pawilonem Tańca, miał już za sobą kilka wcieleń.
To jego trzecie wcielenie. Modułowa, drewniana architektura projektu austriackiego architekta Adolfa Krischanitza, która zmienia funkcje i może mieć kilka żyć, jest sama w sobie opowieścią o współczesnym świecie. Modernizacja trwała od lutego 2024 do grudnia 2025 roku. Prowadziliśmy ją właściwie we dwoje: ja oraz Wiktor Kazimierczak jako inżynier kontraktu i inspektor nadzoru budowlanego. Bardzo wiele się od Wiktora nauczyłam. Wcześniej byłam kuratorką wystaw i programów performatywnych, nagle przyszło mi prowadzić proces inwestycyjny i adaptować przestrzeń wystawienniczą na widowiskową. Trudne, ale cenne doświadczenie. Zawsze miałam w sobie trochę szaleńczego optymizmu – ktoś mógłby nazwać go naiwnością – i przekonanie, że wszystko jest możliwe. Po tej realizacji jeszcze trudniej będzie mnie przekonać, że jest inaczej.
Budynek jest kłopotliwy z wielu względów: nie ma magazynu ani sali prób, ma specyficzną przepustowość i sporo ograniczeń. Tym bardziej cieszę się, że udało się go sensownie zaadaptować. Artyści naprawdę go lubią, a to najlepsze potwierdzenie, że nasze decyzje miały sens.
Wnętrze Pawilonu Tańca i Innych Sztuk Performatywnych, fot. Maciej Landsberg
Tomasz Opęchowski, wasz kierownik techniczny, opowiadał mi, że tancerze z Berlina przyjeżdżający na próby przed festiwalem Ciało/Umysł byli przestrzenią zachwyceni. A przecież w Niemczech od dawna istnieją różne modele miejsc dla tańca.
Z Tomkiem często żartujemy, że w tej sali rozgrywa się symboliczna walka muzealnego white cube’a z teatralnym black boxem, a my reprezentujemy te dwa porządki. Ale ostatecznie nie jest to walka muzeum z teatrem, tylko triumf tańca. Decyzja, by pozostać przy białych ścianach, nie była oczywista, ale miałam intuicję, że to ważne właśnie dla autonomii tańca. Chcieliśmy uniknąć skojarzeń z kolejnym teatralnym black boxem. Nie jest to również wystawienniczy white cube, bo wprowadziliśmy drewno. Wszystko jest odsłonięte, co narzuca inną dyscyplinę pracy. Taniec po prostu dobrze tam widać.
Pierwszym testem było otwarcie ze spektaklem Christosa Papadopoulosa „My Fierce Ignorant Step”.
I to testem ekstremalnym. Christos przyjechał w styczniu, przy 15 stopniach na minusie. Odbiory budynku zakończyły się w grudniu, a wyposażenia scenotechnicznego jeszcze nie było. Ten etap inwestycji kończymy dopiero teraz. Mimo ryzyka Christos zgodził się na warunki i przez kilka dni spokojnie przeprojektowywał całe oświetlenie „My Fierce Ignorant Step” pod naszą salę. Po pokazie był wzruszony, bo zrozumiał, jak ważne jest powstanie tego miejsca dla warszawskiego środowiska tańca.
Później wielokrotnie potwierdzało się, że przestrzeń działa. Zespół Sashy Waltz dostrzegł w niej potencjalny europejski model centrum choreograficznego: modułowy budynek, który można stosunkowo łatwo i niedrogo postawić, a następnie tworzyć spektakle przeznaczone na tę skalę i prezentować je w podobnych miejscach w Europie.
Dzięki naszym udanym współpracom międzynarodowym wieść o Pawilonie zaczęła krążyć. Wielu artystów docenia to, co robimy w Warszawie, szczególnie w czasie, gdy europejskie instytucje zamykają się, łączą albo przeformułowują. Powstanie autonomicznego miejsca dla tańca byłoby na tym tle czymś naprawdę wyjątkowym.
Budynek to jedno, ale program pilotażowy wymagał stworzenia zespołu i odpowiedniego modelu pracy. Od czego zaczęliście?
Od bardzo dobrej, konkursowej koncepcji programowej Renaty Piotrowskiej-Auffret, Alicji Berejowskiej i Joanny Szymajdy. Wyrastała ze środowiska, zapraszała istniejące inicjatywy wraz z ich publicznościami. Później dostosowaliśmy ją do możliwości Pawilonu i uzupełniliśmy m.in. o prezentacje światowej choreografii. To stało się podstawą pracy zespołu. Połączyłam wiedzę kuratorek i środowiska tańca z doświadczeniem MSN. Po uruchomieniu nowego budynku Muzeum wiedziałam już, jak wielkie to wyzwanie dla ludzi, relacji i infrastruktury – oraz gdzie mogą pojawić się problemy.
Mówiłaś, że Pawilon miał nie tylko prezentować taniec, ale testować inny model instytucji. Co to znaczy w praktyce?
Interesuje mnie prototypowanie instytucji przyszłości, a nie powielanie metod, które wielokrotnie zawiodły i co jakiś czas komuś spektakularnie wybuchają w rękach. Chodziło nie tylko o program i publiczność, ale także o sprawdzanie nowych sposobów współpracy i zarządzania. Mogliśmy to robić dzięki połączeniu kompetencji środowiska tańca z zapleczem MSN. Przez kilka lat Muzeum przygotowywało się do otwarcia budynku i zmiany skali działania: szkoliliśmy się, prowadziliśmy ewaluacje, uczyliśmy się współpracy i komunikacji. Rozwijano kompetencje kadry średniego szczebla, co jest rzadkością w instytucjach kultury.
Obserwowałam te procesy z bliska, pracując m.in. z Joanną Mytkowską, Szymonem Żydkiem i Martą Bartkowską. Razem z Szymonem prowadziłam warsztaty dotyczące zmiany kultury organizacyjnej w działach Muzeum. W Pawilonie korzystamy dziś z narzędzi, które np. pomagają wcześnie zauważyć potencjalne kryzysy i odpowiednio zareagować.
„BOW”, choreografia: Wojciech Grudziński, fot. Pat Mic
Kim są członkowie zespołu Pawilonu?
Na początku była ze mną Ania Cygankiewicz. Formalnie pracuje w dziale komunikacji MSN, ale od pierwszego dnia odpowiada za strategię komunikacji Pawilonu. Znała środowisko tańca z festiwalu Ciało/Umysł i wykonała ogromną pracę. Dzięki niej miejsce już po kilku miesiącach osiągnęło widzialność większą niż wiele instytucji funkcjonujących od lat.
Głównym producentem jest Filip Pawlak, który ma bogate doświadczenie teatralne i własną praktykę performerską. Zależało mi, żeby kluczowe osoby znały realia instytucji, bo instytucja to nie tylko program, lecz także budżety, obieg umów czy nasze ukochane zamówienia publiczne. Moje metody pracy wywodzą się ze sztuk wizualnych, jego z teatru dramatycznego. Szybko zrozumieliśmy, że nie musimy wybierać między nimi – możemy stworzyć model odpowiadający projektom tanecznym.
Do zespołu dołączyli producenci Joanna Bury, Dagmar Torłop i Gosia Kowalska, odpowiedzialna za obsługę publiczności i sprzedaż, a stopniowo także za zadania produkcyjne. Jest z nami Tomek Opęchowski, kierownik techniczny, który wiele dał warszawskiemu środowisku tanecznemu. Wspierają nas też osoby z MSN, szczególnie Jarosław Poczekalewicz z działu Infrastruktury, który najlepiej zna ten budynek. Pawilon otwieraliśmy razem z Renatą i Alicją oraz przy wsparciu współpracowników, m.in. Michała Mańki, Natalii Starowiejskiej i Pat Mic.
„czysta forma I,” koncepcja i muzyka: felicita (Dominik Dworak), współpraca choreograficzna: Antonio Lanzo, fot. Pat Mic
Pierwsze miesiące wyglądały heroicznie.
Były heroiczne. Po pół roku wiedziałam już, że jest nas za mało, by udźwignąć około trzydziestu wydarzeń miesięcznie. Stało się jasne, że trzeba sprofesjonalizować system pracy i przygotować Pawilon do kolejnego etapu. Niewypowiadanym na głos, ale czytelnym celem było przyszłe wydzielenie Pawilonu z Muzeum i powołanie autonomicznej instytucji.
Wtedy moją zastępczynią została Kasia Szybińska, wcześniej związana z Działem Wydarzeń MSN, która ma duże doświadczenie w produkcji premier w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej. Przejęła inwestycje, infrastrukturę i administrację. Dzięki niej mogłam skupić się na zespole kuratorskim, programie, strategii i przeprowadzić cząstkową ewaluację: sprawdzić, co działa, co zmienić, i stopniowo wprowadzać nowe rozwiązania. Dołączyli Ola Wierucka, koordynująca obsługę publiczności, oraz producent Michał Drozd.
Mam dziś 11-osobowy zespół i grono współpracowników. To wciąż skala, przy której mogę być blisko procesów i mieć realny wgląd w pracę. Rok pilotażowy był intensywny, szczególnie pierwsze półrocze. Tym bardziej jestem dumna, że mimo zmęczenia wyszliśmy z niego obronną ręką. Sukces pilotażu jest osiągnięciem środowiska tańca, ale też przede wszystkim sukcesem tego zespołu.
Jak w tym procesie układała się współpraca z Biurem Kultury?
Od początku miałam poczucie, że jestem słuchana i że wszyscy rozumiemy wyjątkowość tego przedsięwzięcia: od konsultacji środowiskowych, przez badania i ewaluację Warszawskiego Obserwatorium Kultury, po konkurs, gdzie w komisji – za moją namową – znalazła się specjalistka HR. To był test nie tylko dla nas, ale także dla urzędu, dlatego wiele rozwiązań wypracowywaliśmy wspólnie, na bieżąco.
Kiedy mówiłam, że dla osiągnięcia widzialności projektu, o jaką nam chodzi, program trzeba uzupełnić o międzynarodowe wydarzenia i zainwestować w komunikację, udawało się znaleźć zrozumienie i środki. Dzięki temu mogliśmy m.in. otworzyć Pawilon spektaklem Christosa Papadopoulosa, a później pokazać „In C” zespołu Sashy Waltz lub „VAGABUNDUS” mozambickiego choreografa Idio Chichavy.
„In C”, choreografia: Sasha Waltz, fot. Pat Mic
Pawilon miał być przede wszystkim miejscem dla środowiska tańca. Czujesz, że powstała jakaś wspólnota?
Wierzę, że tak! To przede wszystkim zasługa koncepcji programowej i pracy kuratorek. Zrealizowaliśmy premiery m.in. Pawła Sakowicza, Ramony Nagabczyńskiej czy Wojtka Grudzińskiego, które teraz jeżdżą po festiwalach. Pokazaliśmy prace Romualda Krężela, Agaty Siniarskiej, Karola Tymińskiego i Kasi Wolińskiej – artystów związanych z berlińską diasporą polskiego tańca. Były spektakle ukraińskie, między innymi jeden z moich faworytów, „Hopak” Olgi Dukhovnej, oraz energetyczne plenerowe współczesne flamenco „Taranto Aleatorio” Marii del Mar Suárez La Chachi i Loli Dolores. Teraz trwają pokazy artystek związanych z legendarnym Centrum w Ruchu. Rok ma tylko 365 dni, więc nie udało nam się zaprosić wszystkich, których byśmy chciały – i dlatego nie mogę się doczekać możliwości, które przyniesie nam 2027 rok.
Program nie ograniczał się jednak do spektakli.
Właśnie. Scena Otwarta przyciągnęła nie tylko pojedyncze osoby, ale całe inicjatywy, takie jak Numinosum Festival związany z bal folkiem. Gościliśmy środowiska improwizacji i festiwale, jak np. BUTOH RAVE ART i CI Warsaw Flow Festival. Były Trzeźwe Rejwy, rezydencje, opieka nad dziećmi podczas spektakli, zajęcia dla profesjonalistów, amatorów i seniorów oraz niedzielne Roztańczone Rodziny. Do tego współprace z Unsoundem i Ephemerą, vogueing z Madlen Revlon z House of Revlon, queerowa milonga i spacery performatywne. Formatów było mnóstwo.
Dostajemy dużo pozytywnych reakcji, a artyści chcą wracać. To najlepsza recenzja naszej pracy. Teraz trzeba odpowiedzieć na pytanie, jak wykorzystać energię, którą udało się uruchomić.
The Future Ball #4, organizacja: Madlen Revlon i Kamilla Revlon, fot. Pat Mic
No właśnie. Na ile doświadczenia z czasu pilotażu można wykorzystać w nowej instytucji łączącej Pawilon z TR Warszawa? Kiedy zbierałyśmy się do tej rozmowy, plany związane z Pawilonem Tańca wydawały się w miarę jasne. Miałyśmy spokojnie podsumować pilotaż, a tymczasem: bach! Plany na przyszłość rozsypały się po zaskakujących wieściach z warszawskiego Biura Kultury o połączeniu Pawilonu z TR Warszawa. Na razie plany nie są konkretne, poza zapowiedzią imponującego budżetu 40 milionów złotych dla instytucji złożonej z dwóch osobnych organizmów.
W obecnej sytuacji uderza mnie przede wszystkim liczba osób ze środowiska, które się do nas odzywają. Pawilon stał się miejscem, do którego można przyjść z pytaniami. To ważne dla nas i bardzo doceniam to zaufanie. Jest to możliwe właśnie dlatego, że środowisko tańca ma swoje instytucjonalne miejsce.
Kiedy opadły pierwsze emocje, pomyślałam, że powinniśmy spotkać się jako środowisko i usłyszeć różne głosy – obawy, ale też nadzieje. O nowym pomyśle wiemy na razie niewiele i właśnie stąd bierze się niepokój. Warto pamiętać, że kiedy pojawiła się koncepcja przeznaczenia dawnego Muzeum nad Wisłą, z betonową podłogą i akustyką jak w kościele, na miejsce dla tańca, wielu osobom również wydawała się absurdalna. A dziś środowisko, zespół Pawilonu, MSN i Biuro Kultury mogą sobie za ten proces przybić piątkę.
„WISŁA”, choreografia: Weronika Pelczyńska, fot. Pat Mic
Jakie mogą być plusy połączenia tych dwóch osobnych instytucji?
Część środowiska dostrzega potencjał dużej sceny i większych budżetów. Nowa dyrektorka koordynatorka ds. kultury w Urzędzie Miasta Magdalena Sroka mówi o możliwości zapraszania artystek tak rozpoznawalnych, jak Florentina Holzinger – to dobry punkt wyjścia. Można pociągnąć ten pomysł dalej i zastanowić się, jak stworzyć polskiemu środowisku warunki rozwoju podobne do tych, z których może korzystać Florentina? Może sukces Pawilonu spowodował, że miasto zauważyło potencjał tańca i chce zapewnić mu warunki do jeszcze szybszego rozwoju. To dobra wiadomość.
Co zrobić, żeby ten potencjał rzeczywiście mógł zostać wykorzystany?
Potrzebujemy jasnych zasad i gwarancji autonomii tańca w nowej strukturze oraz rozmowy o tym, jak stworzyć, razem z teatrem i muzyką, wspólny obieg w ramach interdyscyplinarnej instytucji. Istnieją różne modele działania takich organizacji, więc nie zaczynamy od zera.
Ja chciałabym wspólnie zastanowić się, czym w nowym układzie powinien być Pawilon, czym scena na Placu Centralnym i jak najlepiej wykorzystać oba budynki dla rozwoju tańca. Rozumiem obawy, rozczarowanie i krytykę, ale bardziej napędza mnie rozmowa o możliwościach. Przeszłam proces zmiany skali MSN i otwarcia jego nowego budynku, a później uruchamiania mniejszej instytucji, jaką jest Pawilon jako oddział Muzeum. Wiem, jak złożone i długotrwałe są takie przedsięwzięcia. Wiem też, jak niewiele mamy czasu. Trzeba działać.
Biorę jednak pod uwagę, że środowisko tańca może chcieć negocjować inne scenariusze z władzami Warszawy. Można myśleć o kilku autonomicznych instytucjach w jednej siedzibie, można projektować nowe rozwiązania – pomysłów jest wiele.
Co wydarzy się w Pawilonie, zanim zapadną decyzje dotyczące jego dalszej przyszłości?
W 2027 roku chcemy jeszcze pokazać, na co nas stać: dać czadu i zaprosić do Pawilonu kolejne tysiące osób.
Tekst powstał w ramach współpracy płatnej z Pawilonem Tańca i Innych Sztuk Performatywnych.