W specjalnym odcinku podcastu Mint, nagranym podczas Przeglądu Sztuki SURVIVAL we Wrocławiu, Alek Hudzik rozmawia z Agatą Twardoch, architektką i urbanistką, oraz Bogną Świątkowską, prezeską Fundacji Bęc Zmiana, o tym, co sztuka naprawdę robi z miastem. W rozmowę włączyli się Michał Bieniek – prezes Art Transparent, kuratorka działająca w fundacji Magdalena Basak oraz Krzysztof Grześków – architekt z Grupy Rewizja.

Bogna Świątkowska wraca do początku XXI wieku, kiedy sztuka w polskich miastach zaczęła na dobre wychodzić z galerii na ulice. Od Palmy Joanny Rajkowskiej, przez wejście Polski do Unii Europejskiej i boom na sztukę publiczną, po festiwale takie jak Przegląd Sztuki Survival i Narracje. Dziś, jej zdaniem, jesteśmy już po drugiej stronie tej historii. Artyści wciąż potrafią odkrywać miejsca, których wcześniej nie zauważaliśmy, ale najczęściej niedługo potem pojawiają się deweloperzy, a dana przestrzeń staje się niedostępna.

W rozmowie pojawia się pojęcie „robienia adresu”. Kultura wchodzi do nieużywanego budynku albo zapomnianej części miasta, przyciąga ludzi i sprawia, że miejsce staje się modne. Po kilku latach jego wartość rośnie, zaczyna się inwestycja, a ci, którzy „zrobili adres”, muszą się wyprowadzić. Czy da się przerwać ten mechanizm?

Agata Twardoch przekonuje, że miasta powinny nauczyć się eksperymentować, a tymczasowość traktować jako pełnoprawne narzędzie urbanistyki. Mówi o Gliwicach, Krakowie i Kopenhadze oraz o regulacjach, które mogą sprawić, że wraz ze wzrostem wartości miejsca nie znikną z niego kultura, mieszkańcy i funkcje publiczne.

Rozmowa wychodzi też poza największe miasta. Czy następne powinny być mniejsze miejscowości? Czy sztuka może pomóc im się rozwijać, nie uruchamiając jednocześnie kolejnego procesu gentryfikacji? I jak wejść do lokalnej społeczności bez przekonania, że przyjeżdża się z dużego miasta, żeby ją „oświecić”?

Na koniec pojawia się jeszcze jeden problem. Bogna Świątkowska mówi o sztuce wykorzystywanej do „eskalowania polaryzacji” i „nakręcania nienawiści”. Doświadczenia Art Transparent pokazują, jak łatwo sztuka w przestrzeni publicznej może stać się paliwem politycznego konfliktu – szczególnie w roku wyborczym.

Czy po ponad 20 latach miejskich festiwali sztuki potrzebujemy nowego modelu ich działania? I czy – jak pyta Bogna Świątkowska – zamiast zastanawiać się, czy Przegląd Sztuki Survival uratuje miasto przed samym sobą, nie powinniśmy zapytać: czy Survival uratuje się sam przed sobą?

Podcast powstał w ramach współpracy z Przeglądem Sztuki Survival.